Sigorta Nasıl Çalışır? Otomatik Sigortanın Görevi ve Çeşitleri

Elektrik sigortası, bir hattan geçen akım güvenli sınırı aştığında devreyi kendiliğinden kesen koruma elemanıdır. Evlerdeki otomatik sigortaların içinde iki ayrı düzenek bulunur: biri uzun süren aşırı yüke, diğeri kısa devreye tepki verir. Sigortanın asıl koruduğu şey kablodur; kablonun ısınıp yangına yol açmasını önler.

Sigorta ne işe yarar?

Her kablo belirli bir akımı güvenle taşır. Bu sınır aşıldığında kablo ısınır, yalıtımı yumuşar ve sonunda tutuşabilir. Sigorta, kablonun taşıyabileceği akımdan daha küçük ya da ona eşit bir değerde seçilir ve sınır aşıldığında kablodan önce devreyi açar. Böylece zincirin bilerek zayıf bırakılmış halkası olarak çalışır.

Otomatik sigortanın içinde ne var?

Otomatik sigorta, teknik adıyla minyatür devre kesici, iki koruma düzeneğini aynı gövdede toplar.

• Isıl düzenek: İki farklı metalin birleştirilmesiyle yapılmış bir şerit bulunur. Akım arttıkça şerit ısınır ve bükülür; yeterince büküldüğünde mekanizmayı tetikler. Akım sınırı biraz aştığında dakikalar sonra, çok aştığında saniyeler içinde açar.
• Manyetik düzenek: Bir bobin ve içinde hareket eden bir demir çekirdekten oluşur. Kısa devrede akım bir anda çok yükselir; bobin çekirdeği çeker ve devre saniyenin çok küçük bir bölümünde kesilir.

Aşırı yük ile kısa devre arasındaki fark nedir?

Aşırı yük, aynı hatta fazla cihazın çalışmasıdır. Akım sınırın biraz üzerindedir ve sigorta bir süre sonra atar; sigortanın gövdesi ılıktır. Kısa devre ise faz ile nötrün ya da faz ile toprağın doğrudan birbirine değmesidir. Akım çok büyüktür ve sigorta, cihaz çalıştırıldığı ya da fiş takıldığı anda atar. Atış biçimi nedeni anlamanıza yardım eder.

Sigortanın üzerindeki yazılar ne anlama gelir?

Sigortaların ön yüzünde harf ve rakamdan oluşan bir işaret bulunur, örneğin B16 ya da C20. Rakam, sigortanın anma akımını amper olarak gösterir. Harf ise manyetik düzeneğin ne kadar büyük bir ani akımda açacağını belirtir. B tipi sigortalar daha küçük ani akımlarda açar ve konutlardaki priz ve aydınlatma hatlarında yaygındır. C tipi sigortalar kalkışta yüksek akım çeken motorlu cihazların hatlarında kullanılır.

Evde hangi amper değerleri kullanılır?

Konut tesisatlarında sık görülen düzen şöyledir: aydınlatma hatlarında küçük değerli, priz hatlarında orta değerli, fırın, ocak ve klima gibi güçlü cihazların ayrı hatlarında daha yüksek değerli sigortalar bulunur. Değeri belirleyen kablonun kesitidir. Bir hattın kaç amper çektiğini watt amper hesaplama aracıyla görebilir, sigorta değerine ne kadar yaklaştığınızı karşılaştırabilirsiniz.

Sigorta neden büyüğüyle değiştirilmez?

Sık atan 16 amperlik sigortanın yerine 25 amperlik takmak atmayı durdurur ama korumayı ortadan kaldırır. Kablo artık taşıyamayacağı akıma maruz kalır ve sigorta atmadığı için kimse fark etmez. Sigorta değeri yalnızca kablo da uygun kesite çıkarıldığında büyütülür. Bu kararı ve işlemi ehliyetli elektrikçi verir.

Eski tip buşonlu sigorta nasıl çalışır?

Porselen gövdeli eski sigortaların içinde ince bir tel bulunur. Akım sınırı aşınca tel eriyip kopar ve devre kesilir. Sigorta tek kullanımlıktır; atan buşon yenisiyle değiştirilir. Kopan telin yerine tel sarmak, sigortayı işlevsiz hâle getiren tehlikeli bir uygulamadır. Bu tip panoların otomatik sigortalı ve kaçak akım korumalı olanla yenilenmesi önerilir.

Sigorta ile kaçak akım rölesi aynı şey mi?

Değildir. Sigorta hattan geçen akımın büyüklüğüne bakar ve kabloyu korur. Kaçak akım rölesi ise akımın bir kısmının toprağa ya da insan vücuduna kaçtığını algılar ve can güvenliğini sağlar. Bir panoda ikisinin de bulunması gerekir; biri diğerinin işini yapmaz.

Sigorta attığında ne yapılmalı?

1. O hattaki cihazları kapatın ve fişlerini çekin.
2. Sigortayı yeniden kaldırın.
3. Yerinde duruyorsa cihazları tek tek takarak hangisinde attığını bulun.
4. Hiçbir cihaz takılı değilken de atıyorsa sorun tesisattadır; sigortayı kapalı bırakıp elektrikçi çağırın.

Sigorta kutusunun kapağının arkasına, kablolara ve bağlantılara dokunmayın.

Sıkça Sorulan Sorular

Sigorta kendiliğinden bozulur mu?

Yıllar içinde mekanizması yorulabilir ya da kontakları yanabilir. Yük yokken atan ya da kaldırılamayan sigorta değiştirilmelidir.

Sigorta ısınıyorsa normal mi?

Hafif ılıklık olağandır. Dokunulamayacak kadar ısınma gevşek bağlantıyı ya da aşırı yükü gösterir.

Atan sigortayı hemen kaldırabilir miyim?

Isıl düzeneğin soğuması için bir iki dakika beklemek gerekebilir.

Ana sigorta ile diğerleri arasındaki fark nedir?

Ana sigorta bütün daireyi korur ve değeri en büyüktür; diğerleri tek tek hatları korur.