Sigorta Atmıyor Kaçak Akım Atıyor: Nedeni ve Çözümü

Sigorta atmıyor ama kaçak akım rölesi atıyorsa, tesisatta aşırı yük ya da kısa devre değil, akımın bir kısmının toprağa veya yanlış bir yola kaçması söz konusudur. En sık nedenler nemlenmiş priz ve buatlar, rezistanslı cihazlardaki (termosifon, çamaşır makinesi, fırın) arızalar ve hasar görmüş kablo yalıtımıdır. Çözüm için önce arızanın hangi hatta veya hangi cihazda olduğu, aşağıda anlatılan eleme yöntemiyle bulunur.

Sigorta ile Kaçak Akım Rölesi Neden Farklı Zamanlarda Atar?

İkisi aynı panoda durur ama bambaşka işleri yapar. Otomatik sigorta, hattan geçen akımın miktarına bakar. Kablonun taşıyabileceğinden fazla akım çekildiğinde ya da kısa devre olduğunda devreyi keser.

Kaçak akım rölesi ise akımın miktarıyla değil, dengesiyle ilgilenir. Faz hattından giden akımla nötrden geri dönen akımı karşılaştırır. Aradaki fark belirli bir eşiği aştığında, yani akımın bir kısmı bir cihazın gövdesi, nemli bir duvar ya da insan vücudu üzerinden toprağa gidiyorsa, devreyi saniyenin çok küçük bir bölümünde açar. Konutlarda genellikle 30 mA hassasiyetli röleler tercih edilir; bu değer can güvenliği için seçilir.

Bu yüzden bir cihaz çok az akım çekip yine de toprağa kaçak yapıyorsa, sigorta hiçbir şey fark etmez ama röle hemen atar.

Kaçak Akım Rölesinin Atmasının En Yaygın Nedenleri

Nem ve su teması

Banyo, mutfak, balkon ve bahçe prizleri, dış cephe aydınlatmaları ve duvar içindeki buatlar en sık şüphelilerdir. Yağmurdan sonra, cam silme ya da balkon yıkama sonrası röle atıyorsa ilk bakılacak yer burasıdır. Üst kattan sızan su veya tesisat kaçağı da duvar içindeki bağlantıları nemlendirebilir.

Rezistanslı cihazlar

Termosifon, şofben, çamaşır ve bulaşık makinesi, fırın, su ısıtıcısı gibi cihazların ısıtıcı elemanları zamanla kireçlenir, çatlar ve gövdeye kaçak yapmaya başlar. Genellikle röle, cihaz ısıtmaya geçtiği anda atar. Makine yıkamaya başladıktan birkaç dakika sonra atma tipik bir işarettir.

Hasarlı kablo veya yanlış bağlantı

Duvara çivi ya da dübel çakarken kabloya denk gelinmesi, kemirgen hasarı, eskimiş ve çatlamış yalıtım kaçağa yol açar. Tadilattan hemen sonra başlayan atmalarda bu ihtimal güçlüdür. Bir başka yaygın durum, bir hatta nötr ile toprak iletkeninin birbirine değmesi veya hatlar arasında nötrlerin karıştırılmasıdır.

Toplanan küçük kaçaklar

Her elektronik cihaz, filtre devreleri nedeniyle çok küçük bir kaçak akım üretebilir. Tek başına sorun olmayan bu değerler, aynı röleye bağlı çok sayıda bilgisayar, televizyon ve adaptör olduğunda toplanıp eşiğe yaklaşabilir. Bu durumda röle zaman zaman ve belirgin bir sebep olmadan atar.

Rölenin kendisi

Kaçak akım rölesi de mekanik ve elektronik bir parçadır; yıllar içinde hassasiyeti bozulabilir. Yıldırım veya ani gerilim dalgalanmaları da rölenin gereksiz yere atmasına neden olabilir.

Arızalı Hattı Bulmak İçin Adım Adım Eleme

Panoya müdahale etmeden, yalnızca şalterleri kullanarak yapılan bu kontrol çoğu durumda sorunun yerini gösterir:

1. Panodaki tüm otomatik sigortaları aşağı (kapalı) konuma indirin.
2. Kaçak akım rölesini kaldırın.
3. Sigortaları tek tek, aralarında birkaç saniye bekleyerek kaldırın.
4. Röle hangi sigortayı kaldırdığınızda atıyorsa arıza o hattadır. O sigortayı kapalı bırakıp diğerlerini açabilirsiniz.
5. Sorunlu hattaki tüm cihazların fişini çekin ve sigortayı tekrar kaldırın. Röle artık atmıyorsa cihazları tek tek takarak suçluyu bulun.
6. Tüm fişler çekiliyken bile atıyorsa sorun cihazda değil, o hattın kablosunda, prizinde veya buatındadır.

Termosifon, fırın gibi fişsiz ve doğrudan bağlı cihazlar varsa, eleme sırasında onların sigortası da ayrı değerlendirilmelidir.

Sigorta Atıyor, Kalkmıyor: Ne Anlama Gelir?

Röle ya da sigorta kaldırılır kaldırılmaz geri düşüyorsa arıza kalıcıdır ve hâlâ devrededir. Tüm otomatik sigortalar kapalıyken bile kaçak akım rölesi kalkmıyorsa birkaç olasılık öne çıkar:

• Konutlarda çoğu sigorta yalnızca fazı keser, nötrü kesmez. Bir hatta nötr ile toprak teması varsa sigortası kapalı olsa bile röleyi düşürmeye devam eder.
• Arıza, röle ile sigortalar arasındaki bağlantılarda olabilir.
• Rölenin kendisi bozulmuş olabilir.

Şalter mekanik olarak kilitlenmiyorsa, yani kaldırdığınız an kendiliğinden iniyorsa zorlamayın. Kolu bantlamak, bir şeyle sabitlemek veya röleyi devreden çıkarmak elektrik çarpması ve yangın riskini doğrudan artırır. Bu noktada pano içinde ölçüm gerekir ve bu iş yetkili bir elektrikçinin işidir.

Gece Sigorta Atıyor: Neden Hep Aynı Saatlerde Oluyor?

Atmalar düzenli olarak gece ya da sabaha karşı geliyorsa zamanlamanın kendisi önemli bir ipucudur:

• Nem ve yoğuşma: Sıcaklık düştükçe dış prizlerde, balkon armatürlerinde ve soğuk duvarlardaki buatlarda yoğuşma artar.
• Zamanlı çalışan cihazlar: Gece tarifesine ayarlı termosifon, zamanlayıcılı bulaşık makinesi, gece devreye giren dış aydınlatma veya fotoselli lambalar.
• Buzdolabı ve derin dondurucu: Kendi kendine buz çözme yapan modellerde rezistans belirli aralıklarla devreye girer; arızalıysa röle o anda atar.
• Elektrikli ısıtıcılar ve klimalar: Gece uzun süre çalışan ısıtıcılarda gövde kaçağı ortaya çıkabilir.

Atmanın saatini birkaç gün not almak, hangi cihazın o saatte çalıştığını eşleştirmeyi kolaylaştırır. Buzdolabı gibi sürekli çalışan cihazları test için başka bir hatta, uzatma kablosuyla kısa süreliğine bağlamak da fikir verebilir; ancak bu geçici bir kontrol olmalı, kalıcı çözüm sayılmamalıdır.

Kendi Başınıza Yapabilecekleriniz ve Sınırınız

Güvenli şekilde yapabileceğiniz şeyler sınırlıdır ama çoğu zaman yeterlidir:

• Yukarıdaki eleme yöntemiyle hattı ve cihazı tespit etmek.
• Arızalı olduğu anlaşılan cihazı fişten çekip kullanmamak ve yetkili servise göstermek.
• Islanmış dış prizleri kuruması için o hattın sigortasını kapalı tutmak.
• Rölenin üzerindeki test butonuna ayda bir basarak çalıştığından emin olmak. Butona basınca atmıyorsa röle görevini yapmıyordur.

Pano kapağını açmak, buat içindeki eklemleri sökmek, priz değiştirmek veya kablo ölçümü yapmak deneyim ve uygun ekipman ister. Yalıtım direnci ölçümü gibi testler, kablonun duvar içinde nerede hasarlı olduğunu ortaya koyar ve bunu ancak profesyonel bir elektrikçi sağlıklı yapabilir. Röle sık sık atıyor ama sebep bulunamıyorsa, rölenin hassasiyetini kendi başınıza değiştirmeye kalkmak yerine tesisatın bütün olarak kontrol ettirilmesi daha doğrudur.

Banyoda veya ıslak zeminde röle atıyorsa, kimse cihazlara ve prizlere çıplak elle ya da ıslakken dokunmamalıdır. Elektrik çarpması şüphesi olan bir durumda vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaçak akım rölesi atıyorsa iptal etsem olur mu?

Hayır. Röle atıyorsa tesisatta gerçek bir kaçak vardır ve bu kaçak bir gün bir insanın üzerinden geçebilir. Röleyi devreden çıkarmak sorunu ortadan kaldırmaz, yalnızca uyarıyı susturur. Konutlarda kaçak akım koruması bir güvenlik gerekliliği olarak kabul edilir.

Yeni aldığım çamaşır makinesi de röleyi attırıyor, makine mi arızalı?

Olabilir, ancak önce prizi kontrol etmek gerekir. Aynı makine başka bir hatta sorunsuz çalışıyorsa sorun büyük ihtimalle prizde, buatta veya o hattın kablosundadır. Her yerde attırıyorsa garanti kapsamında yetkili servise başvurmak en doğru yoldur.

Kaçak akım rölesi kendiliğinden bozulur mu?

Evet, yıllar içinde mekanik ve elektronik aşınma nedeniyle ya gereksiz yere atmaya ya da hiç atmamaya başlayabilir. İkinci durum daha tehlikelidir; bu yüzden test butonu düzenli denenmeli, şüphe varsa röle bir elektrikçiye ölçtürülmelidir.

Yağmur yağınca röle atıyor, ne yapmalıyım?

Dış mekân prizleri, bahçe aydınlatması ve balkon armatürleri büyük olasılıkla su alıyordur. O hattın sigortasını kapatıp diğerlerini kullanmaya devam edebilirsiniz. Kalıcı çözüm için dış mekân bağlantılarının su geçirmez ekipmanla yenilenmesi gerekir; bunu bir elektrikçiye yaptırmak gerekir.