PEX Boru Nedir? Özellikleri ve Kullanıldığı Yerler

PEX boru, çapraz bağlı polietilenden üretilen esnek plastik tesisat borusudur. Adındaki PE polietileni, X ise malzemenin molekül zincirlerinin birbirine çapraz bağlandığını gösterir. Bu işlem sıradan polietilene sıcaklığa ve basınca dayanım kazandırır. Yerden ısıtma devrelerinde, sıcak ve soğuk su tesisatında ve petek bağlantı hatlarında kullanılır.
Çapraz bağlama ne kazandırır?
Normal polietilen ısındığında yumuşar ve basınç altında şeklini kaybeder. Çapraz bağlama, uzun molekül zincirleri arasında köprüler kurarak malzemeyi üç boyutlu bir ağa dönüştürür. Sonuçta boru sıcak suda biçimini korur, darbelere ve çatlamaya karşı dayanıklı olur, büküldükten sonra eski hâline dönme eğilimi gösterir. Bu özellik bazı türlerde ısıtılarak ezilmiş borunun düzeltilmesine olanak tanır.
PEX boru türleri nelerdir?
- PEX-a: Peroksit yöntemiyle üretilir; en esnek türdür, soğukta kolay döşenir.
- PEX-b: Silan yöntemiyle üretilir; biraz daha serttir, yaygın ve ekonomiktir.
- PEX-c: Elektron ışınıyla çapraz bağlanır.
- PEX-AL-PEX: İki PEX katmanı arasında alüminyum bulunan çok katmanlı borudur; verilen biçimi korur ve ısıyla daha az uzar.
Harfler kaliteyi değil üretim yöntemini anlatır. Borunun hangi basınç ve sıcaklık sınıfına uygun olduğu üzerindeki baskıda yazar.

Nerelerde kullanılır?
En yaygın kullanım yeri yerden ısıtmadır; boru kangaldan çekilerek her devre tek parça ve eksiz döşenir. Sıhhi tesisatta kollektörden her armatüre ayrı hat çekilen sistemlerde, kılıf boru içinde petek bağlantılarında ve soğutma devrelerinde de kullanılır. Şantiyede hızlı döşendiği için yeni binalarda tercih edilir.
Üstünlükleri nelerdir?
- Paslanmaz, iç yüzeyi pürüzsüzdür ve kireç tutmaz.
- Esnek olduğundan köşeleri dirsek kullanmadan döner; ek yeri azalır.
- Uzun kangallar hâlinde geldiği için zemin altında ek yapılmaz.
- Hafiftir, taşıması ve döşemesi kolaydır.
- Su akış sesi metal borulara göre düşüktür.
- Donan su boruyu genleştirir ama çoğu zaman patlatmaz.
Zayıf yönleri nelerdir?
Güneş ışığındaki morötesi ışınlar PEX’i yıpratır; boru açıkta ve güneş altında depolanmamalı, dış ortamda korumasız kullanılmamalıdır. Isındığında belirgin biçimde uzar; açıkta döşenen uzun hatlarda sarkma ve ses yapabilir, bu yüzden kelepçe aralıkları ve genleşme payı önemlidir. Kemirgenler plastik boruya zarar verebilir. Bağlantı parçaları sisteme özeldir; farklı markaların parçalarını karıştırmak sızıntı nedenidir.
Oksijen bariyeri neden önemli?
Plastik boruların duvarından çok az miktarda oksijen geçebilir. Kapalı devre ısıtma tesisatında bu oksijen suya karışır ve çelik petekleri, kombi parçalarını içten paslandırır; siyah çamur oluşur. Bu yüzden ısıtma tesisatında oksijen bariyerli PEX kullanılır; borunun üzerinde ince bir bariyer katmanı bulunur. Kullanım suyu hatlarında bu bariyer gerekmez.
PEX boru nasıl birleştirilir?
PEX kaynakla birleştirilmez. Bağlantı; sıkma halkalı (yüzüklü) rakorlar, pres bağlantı parçaları ya da genişletme yöntemiyle yapılır. Pres ve genişletme bağlantıları özel alet gerektirir ve doğru yapıldığında kalıcıdır. Rakorlu bağlantılar sökülebilir; kollektör ve armatür bağlantılarında kullanılır. Zemin altında kalan bölümde ek yapılmaması temel kuraldır.
PPR borudan farkı nedir?
| Özellik | PEX | PPR |
|---|---|---|
| Biçim | Esnek, kangal | Sert, düz boy |
| Birleştirme | Rakor ya da pres | Isıl kaynak (füzyon) |
| Köşe dönüşü | Boruyu bükerek | Dirsek kaynatarak |
| Tipik kullanım | Yerden ısıtma, kollektörlü sistem | Duvar içi sıcak soğuk su hattı |
Sıkça Sorulan Sorular
PEX boru içme suyu için uygun mu?
İçme suyu onayı taşıyan ürünler uygundur; onay bilgisi borunun üzerinde ve üretici belgelerinde yer alır.
PEX borunun ömrü ne kadardır?
Üreticiler tasarım koşullarında onlarca yıllık ömür öngörür; gerçek ömür sıcaklık, basınç ve işçiliğe bağlıdır.
PEX boru sıva altına döşenir mi?
Döşenir; genleşmeye izin vermek ve değiştirilebilirlik için kılıf boru içinde çekilmesi tercih edilir.
Ezilen PEX boru kullanılır mı?
Kırılmış ya da kalıcı ezilmiş bölüm akışı kısar; o bölüm yenilenmelidir.
Bunlar da işinize yarayabilir
Çekvalf Ne İşe Yarar? Çeşitleri ve Kullanıldığı Yerler
Çekvalf, suyun boruda yalnız tek yönde akmasını sağlayan ve geri dönüşü engelleyen vanadır. Yaylı, çalpara ve dip klapesi tipleri ile…
Hidrofor Nasıl Çalışır? Parçaları ve Çalışma Düzeni
Hidrofor, pompa ile suyu basınçlandırıp genleşme tankında depolar; basınç düşünce yeniden çalışır. Parçaları, basınç şalteri ve sık görülen arıza belirtileri.
Su Basıncı Nasıl Arttırılır? Evde Düşük Basınca Çözümler
Su basıncı; vanalar tam açılarak, filtre ve perlatörler temizlenerek, basınç düşürücü ayarlanarak ya da hidrofor takılarak artırılır. Nedenine göre çözümler.
Koç Darbesi Nedir? Borulardaki Vurma Sesi Neden Olur?
Koç darbesi, akan suyun aniden durdurulmasıyla boruda oluşan basınç dalgasıdır. Musluk kapanınca gelen vurma sesinin nedeni, zararları ve önleme yolları.
Su Vanası Hangi Yöne Açılır? Ana Vana Nerede, Nasıl Kapatılır?
Volanlı su vanası saat yönünde çevrilince kapanır, tersine çevrilince açılır. Kollu küresel vanada kol boruya paralelse açık, dikse kapalıdır. Ana…
Basınç Düşürücü Ne İşe Yarar? Ne Zaman Takılır, Nasıl Ayarlanır?
Basınç düşürücü, şebekeden gelen yüksek su basıncını ayarlanan değere indirip sabit tutan vanadır. Ne zaman gerekir, nereye takılır, ayarı nasıl…





