Şofben Zehirlenmesi Neden Olur, Nasıl Önlenir?

Şofben zehirlenmesi, gazlı şofbenin yeterli hava bulamadığı ya da atık gazını dışarı atamadığı durumda ortaya çıkan karbonmonoksitin solunmasıyla olur. Karbonmonoksit renksiz ve kokusuzdur; fark edilmeden bilinç kaybına yol açabilir. Baş ağrısı, baş dönmesi ya da bulantı hissedildiğinde hemen temiz havaya çıkılmalı ve 112 aranmalıdır.

Şofben neden zehirler?

Gaz yanarken oksijen tüketir. Bacalı şofbenler bu oksijeni bulundukları ortamdan alır. Kapalı ve küçük bir banyoda oksijen hızla azalır; yanma bozulur ve karbondioksit yerine karbonmonoksit oluşmaya başlar. Baca tıkalıysa ya da rüzgâr atık gazı geri bastırıyorsa bu gaz içeride birikir. Zehirlenmelerin çoğu banyo içine takılmış bacalı şofbenlerde ve duş sırasında yaşanır.

Karbonmonoksit zehirlenmesinin belirtileri nelerdir?

• Baş ağrısı ve baş dönmesi
• Bulantı, kusma
• Halsizlik, uyku hâli
• Çarpıntı ve nefes darlığı
• Bilinç bulanıklığı, bayılma

Belirtiler gribe benzer ve bu yüzden hafife alınır. Evdeki birden fazla kişide aynı anda başlaması ve evden çıkınca hafiflemesi uyarıcı işaretlerdir.

Şofben zehirlenmesinde ilk ne yapılmalı?

1. Kapı ve pencereleri açın.
2. Şofbeni kapatın, mümkünse gaz vanasını kapatın.
3. Etkilenen kişiyi temiz havaya çıkarın.
4. 112’yi arayın. Kişi kendine gelse bile sağlık kontrolü gerekir.
5. Banyoda bilinci kapalı biri varsa içeri girmeden önce kapıyı açıp havalandırın; siz de etkilenebilirsiniz.

Tıbbi müdahale sağlık ekiplerinin işidir. Cihaz, yetkili servis kontrol edene kadar kullanılmamalıdır.

Hangi şofbenler daha risklidir?

En riskli grup, banyo içine monte edilmiş bacalı ve bacasız eski cihazlardır. Hermetik şofbenler yanma havasını dışarıdan alıp atık gazı fanla dışarı attığı için ortam havasını tüketmez. Elektrikli şofbenlerde yanma olmadığından karbonmonoksit riski yoktur. Gazlı cihazların hangi mekânlara takılabileceğini gaz dağıtım şirketlerinin teknik şartnameleri belirler; banyoya bacalı cihaz takılması bu kurallara aykırıdır.

Şofben zehirlenmesi nasıl önlenir?

• Şofbenin bulunduğu yerin alt ve üst havalandırma menfezlerini kapatmayın, önüne eşya koymayın.
• Bacayı ve baca bağlantısını yılda bir kontrol ettirin. Baca borusu yatay ya da aşağı eğimli olmamalıdır.
• Cihazın bakımını yetkili servise yaptırın.
• Banyo içindeki cihazı hermetik tiple değiştirmeyi ya da banyo dışına aldırmayı değerlendirin.
• Şofben çalışırken aspiratör çalıştırmayın; baca çekişini tersine çevirebilir.
• Lodoslu ve fırtınalı havalarda bacalı cihaz kullanırken daha dikkatli olun.
• Sıcak suyu duştan önce hazırlamak ve banyo kapısını aralık bırakmak riski azaltır.

Baca emniyet sensörü ne işe yarar?

Bacalı şofbenlerde atık gazın geri teptiğini algılayıp cihazı kapatan bir sensör bulunur. Şofbenin kendiliğinden sönmesi çoğu zaman bu sensörün görev yaptığını gösterir. Sık sönüyor diye sensörü iptal ettirmek, tek koruma hattını ortadan kaldırmak demektir. Yapılması gereken, baca çekişini düzelttirmektir.

Karbonmonoksit alarmı gerekli mi?

Karbonmonoksiti koklayarak ya da görerek fark etmek mümkün değildir; yalnızca sensör algılar. Gazlı cihaz bulunan evlerde karbonmonoksit alarmı ucuz ve etkili bir önlemdir. Doğalgaz alarmı karbonmonoksiti algılamaz; ayrı ya da birleşik sensörlü cihaz gerekir. Zehirlenmelere karşı korunma önerileri için AFAD yayınlarına bakabilirsiniz.

Şofbende hangi işaretler tehlikeyi haber verir?

• Alevin mavi yerine sarı ya da turuncu yanması
• Cihazın üzerinde ve çevresinde is lekeleri
• Banyoda camların alışılmadık biçimde buğulanması
• Cihazın sık sık kendiliğinden sönmesi
• Duş sırasında baş ağrısı ya da sersemlik

Sıkça Sorulan Sorular

Elektrikli şofben zehirler mi?

Hayır. Yanma olmadığı için karbonmonoksit oluşmaz.

Hermetik şofben tamamen güvenli mi?

Çok daha güvenlidir. Yine de baca bağlantısının sağlam olması ve bakımın aksatılmaması gerekir.

Pencere açık duş almak yeterli mi?

Riski azaltır ama ortadan kaldırmaz. Asıl çözüm cihazın uygun tipte ve uygun yerde olmasıdır.

Zehirlenme kokuyla anlaşılır mı?

Hayır. Karbonmonoksit kokusuzdur; gaz kokusu ayrı bir tehlikenin işaretidir.